Het belang van goede hydratie bij krachttraining

De meeste duursporters zijn ervan doordrongen, maar krachtsporters nog lang niet allemaal. Veel krachtsporters weten nog niet dat het onttrekken van vocht aan het lichaam de prestaties vermindert. En dat terwijl een klein beetje uitdroging de 1RM al met enkele procenten vermindert.
Onderzoekers toonden al rond de Tweede Wereldoorlog aan dat mensen fysiek beter presteren als ze voldoende water in hun lichaam hebben. Dat onderzoek betrof vooral soldaten die in warme klimaten hun werk moesten doen. Wetenschappelijk opgestelde schema’s van vochtvoorziening zorgden ervoor dat Amerikaanse en Britse militairen ondanks de hitte hun taken konden vervullen. Sporters hebben jarenlang niets met die kennis gedaan, omdat ze dachten dat die studies niet op hen van toepassing waren.
[pf-whey]
In een woestijnachtige omgeving hebben militairen volgens die studies behoefte aan vier tot tien liter water per dag. Die omstandigheden lijken niet erg op die van ons gematigde klimaat, vonden de atleten. In onze streken ligt de behoefte aan water tussen de twee en vier liter per dag. Daarbij vergaten de sporters echter dat sporters in onze gematigde streken per uur soms meer vocht kunnen verliezen dan soldaten die in de Sahara hun missie uitvoeren. Duursporters kunnen per uur één tot een kleine drie liter vocht kwijtraken, terwijl mensen die in de woestijn hun werkzaamheden verrichten niet verder komen dan anderhalve liter per uur.
In de jaren tachtig brak in de veld- en duursporten het besef door toen er onderzoeken verschenen die specifiek waren bedoeld voor sporters. Die studies vertelden dat, als het lichaamsgewicht twee procent teruggaat door vochtverlies, de prestaties merkbaar terugliepen. Recente studies hebben ook prestatieverlies aangetoond als het lichaamsgewicht door vochtverlies minder dan twee procent terugloopt.(I)
Het mechanisme waardoor dehydratie het prestatievermogen doet verminderen
Het mechanisme waardoor dehydratie (de wetenschappelijke term voor vochtverlies) het prestatievermogen doet afnemen, is meerzijdig. In de eerste plaats wordt het bloed stroperiger, waardoor het lichaam meer energie moet besteden aan de regulering van de temperatuur. Het lichaam loost overtollige warmte via de huid, door het bloed in de kleine haarvaatjes onder de huid te laten stromen.
[pf-supersale]
Als het bloed door dehydratie stroperiger wordt, kost dat het hart meer energie.(II) Dat probleem wordt nog verergerd, doordat een ander koelmechanisme, het transpireren, afneemt door vochtverlies. Daardoor wordt koeling via de huid nog belangrijker.(III)
Daarnaast hebben spieren waarschijnlijk water nodig als medium. De moleculen in de spiercel die de spieren van energie voorzien drijven in water. Minder water betekent dat die moleculen minder goed functioneren. Bij uitdroging zijn het de spieren die de grootste tol betalen. Bij dehydratie komt veertig procent van het onttrokken vocht uit de musculatuur. Op de tweede plaats komt de huid, die dertig procent van het onttrokken vocht levert.
Wat er door het tekort aan water in de spieren precies misgaat, is nog steeds niet bekend. Onderzoekers hebben bijvoorbeeld geen impact van uitdroging op de ATP-voorziening kunnen ontdekken.(IV) Aanwijzingen dat het gebruik van creatine de kans op uitdroging verhoogt, zijn er dan ook niet.
Verder vermindert uitdroging de mate waarin de spijsvertering het lichaam van nieuwe bouw- en brandstoffen voorziet. In sommige proeven vermindert uitdroging het tempo waarin de maag zich leegt met een kwart. Tenslotte verhoogt uitdroging de aanmaak van het stresshormoon cortisol(V), en remt het de ‘groeihormoonpiek’(VI) die meestal na intensieve fysieke inspanning plaatsvindt.
Het gebruik van Diuretica
Of de lichaamskracht door vochtverlies vermindert was lange tijd onzeker. Er zijn een aantal studies geweest naar worstelaars die op dieet gingen en zichzelf uitdroogden om in hun gewichtsklasse uit te komen. In een aantal van die studies was van krachtverlies geen sprake.(VII) Met een beetje kwade wil kun je de verklaring daarvoor misschien vinden in het – illegale – gebruik van diuretica door de worstelaars.
[pf-preworkout]
Om onbekende redenen leidt het gebruik van diuretica nauwelijks tot prestatieverlies. Ook als de sporter vier procent van zijn gewicht verliest blijft zijn kracht intact.(VIII) Daarmee is niet gezegd dat diuretica onschadelijk zijn. Teveel krachtsporters, niet alleen in de worstelsport, maar ook in de bodybuilding, hebben het gebruik van diuretica met de dood moeten bekopen. In de bodybuilding rekenen experts diuretica tot de meest gevaarlijke dopingpreparaten.
hydratatie en Bankdrukstudie
Of voor krachtsporters hetzelfde geldt als soldaten, marathonlopers en voetbalspelers was lange tijd onduidelijk. Sommige studies naar teamsporters hebben weinig van krachtverlies door dehydratie laten zien, ook niet als de proefpersonen vier procent van hun lichaamsgewicht verliezen.IX Maar goed, de proefpersonen in die studies waren geen getrainde krachtsporters. Recent zijn echter onderzoeken gepubliceerd die dat gemis goed maken. Amerikaanse bewegingswetenschappers lieten tien krachtsporters twee uur in de sauna zitten, die daarbij gemiddeld 1.5 kilo aan lichaamsgewicht inleverden.
Dat was voldoende om hun gemiddelde 1RM bij het bankdrukken van 118 kilo te laten teruggaan tot 111 kilo. Dat komt neer op een vermindering van de maximaalkracht van zes procent. Het aanvullen van het verloren vocht compenseerde bijna volledig. Twee uur rust en rehydratie zorgden voor een 1RM van 117 kilo. Het verschil was niet significant.X
Rehydratie
Met de Amerikaanse studie zijn we aangekomen bij het aanvullen van het verloren vocht. Sporters doen er uiteraard goed aan om te luisteren naar hun dorstgevoel, maar ze moeten zich realiseren dat het dorstgevoel bij de mens slecht ontwikkeld is. Jongvolwassenen krijgen pas dorst als het lichaam twee procent van zijn gewicht door vochtverlies heeft verloren. De bankdrukstudie van hierboven maakt duidelijk dat het euvel dan al is geschied. Daar komt nog bij dat met het klimmen van de jaren het dorstgevoel onbetrouwbaarder wordt.
[pf-creatine]
De gevoeligheid van het ‘dorstzintuig’ bij zestigers is nog maar de helft van dat van twintigers.XI Onderzoekers hebben ontdekt dat bij grote groepen ouderen de inname van vocht consequent te laag is. De symptomen van een milde maar chronische hypohydratie zijn hoofdpijn, vermoeidheid en concentratieproblemen. De gemeten niveau’s van die spontane vochttekorten liggen overigens al in de reikwijdte tussen de één en twee procent.XII Dat betekent in de praktijk dat de meeste oudere krachtsporters hun 1RM met zes procent kunnen verhogen door dagelijks een paar glazen water extra te drinken. Dit advies van Krachttraining is geheel gratis.
Een andere factor die het ontstaan van een vochttekort – wetenschappelijke term: hypohydratie – in de hand werkt is overtraining. Hoe meer kenmerken van overtraining een sporter vertoont des te geringer is de capaciteit van zijn lichaam om vocht vast te houden. Hypohydratie treedt tenslotte sneller op, en heeft serieuzer consequenties, bij een hoge temperatuur. Een betrouwbaarder indicatie van vochttekort dan dorst is de kleur van de urine. Hoe donker die is, des te lager zijn de vochtspiegels. Zodra de urine al niet meer goed doorzichtig is, en bijvoorbeeld heldergeel of zelfs oranjebruin begint te worden, is er waarschijnlijk sprake van vochttekort.
Hydratatie, voldoende vochtinname
Sporters die hun vochtbalans willen optimaliseren, moeten er allereerst voor zorgen dat deze overdag in orde is. Ook als je denkt dat je voldoende hebt gedronken, is het verstandig als je één tot twee uur voor de training toch één tot twee grote glazen vocht probeert te drinken. Dat staat voor 250 tot 500 milliliter water.
Als je training binnen een uur is afgelopen, dan is dat voldoende. Train je een uur of langer, dan zou je moeten proberen om elke vijftien minuten een kopje tot een glas vocht binnen te krijgen – tussen de 150 en 250 milliliter water.XIII Na de training is het verder zaak het door transpiratie verloren vocht weer aan te vullen.
[pf-fatburner]
Populaire publicaties benadrukken dat cafeïne-houdende dranken als koffie en thee niet geschikt zijn om uitdroging te voorkomen, omdat cafeïne een vochtafdrijvend middel is. Koffie en thee zouden je lichaam uiteindelijk ontdoen van vocht in plaats van dat ze het lichaam vocht leveren. Dat is niet helemaal waar. Vocht wat in de vorm van thee of koffie het lichaam binnenkomt, verlaat het lichaam sneller dan, laten we zeggen, vocht in de vorm van water of vruchtensap. Maar van een uitdrogend effect van koffie en thee is geen sprake.
Isotone dorstlessers en rehydratie
Wat wel hout snijdt, zijn de isotone dorstlessers. Die bevatten net zoveel suikers als het bloed, en worden dus sneller opgenomen, omdat het lichaam niet eerst suikers aan de weefsels hoeft te onttrekken. Hetzelfde speelt met natriumzouten. Toevoeging van een geringe hoeveelheid zout aan sportdrankjes voorkomt dat het lichaam eerst zout moet onttrekken aan de weefsels voordat het het vocht kan opnemen.
Niet alle trainers vinden dat natrium iets toevoegt aan isotone sportdranken. Ze wijzen erop dat de gemiddelde Nederlander negen gram keukenzout via zijn voeding binnenkrijgt. Daar staat tegenover dat zout vooral zit in brood, kaas en kant-en-klare voedingsmiddelen. Bij bewust levende individuen zoals je die in de krachtsport veel tegenkomt, is de consumptie van die artikelen echter gering en ligt de inname van zout beduidend lager.
Bij hevige transpiratie zou bij die groep wel degelijk een tekort aan natrium kunnen ontstaan. De zweetklieren kunnen een gedeelte van het zout in het transpiratievocht ‘terugwinnen’, maar naarmate iemand meer transpireert wordt dat mechanisme minder efficiënt. Twee keer zoveel transpireren betekent dan ook niet twee keer zoveel zoutverlies, maar misschien wel vier keer.XIV
Of het toevoegen van mineralen als kalium, magnesium en calcium iets toevoegt aan de opneembaarheid van sportdrankjes is nog niet duidelijk.
Hyperhydratie
Ongetwijfeld is de gedachte bij de lezer opgekomen of het zin heeft de vochtvoorraad van het lichaam tot boven het normale niveau op te voeren. Sommige studies, die suggereren dat hyperhydratie prestatieverlies voorkomt, hebben in de duursport geleid tot excessen. Veel amateur-marathonlopers, berichtten sportonderzoekers onlangs, arriveren tegenwoordig aan de finish met een lichaamsgewicht dat enkele kilo’s meer is dan het gewicht waarmee ze van start gingen. De oorzaak: de grote hoeveelheden vocht die ze tijdens de race nuttigden.XV
[pf-bcaas]
In studies heeft hyperhydratie geen positief effect op de prestaties van duursporters. Onderzoek naar de effecten van hyperhydratie op lichaamskracht is schaars. In een onderzoek naar voetbalspelers die onder hoge temperaturen een wedstrijd moesten spelen, en naderhand op fitnessmachines een korte trainingssessie moesten ondergaan, bleek dat het extra drinken van vocht weliswaar de vochtbalans op peil hield, maar niet hielp om de kracht te conserveren.XVI
Andersom blijkt wel dat water in grote hoeveelheden giftig is, hoe onwaarschijnlijk dat ook mag klinken. Zeker als sporters ontstekingsremmers als ibuprofen gebruiken zijn ze gevoelig voor een toestand die fysiologen hyponatremie noemen. Daarbij vermindert de concentratie natrium in het bloed door extreme vochttoediening zo sterk, dat het lichaam water uit het bloed onttrekt om de situatie te normaliseren. Daarbij kan vochtoedeem ontstaan. Wordt het vocht opgeslagen in de longen of de hersenen, dan kan dat leiden tot levensbedreigende coma’s. Zoutpillen zijn de beste remedie. Elk jaar sterven er marathonlopers en triatleten, omdat ze teveel water drinken.XVII Daarom adviseren wij met klem tegen experimenten met hyperhydratie.
Samenvatting Hydratatie
Vochtverlies gaat ten koste van de kracht. Een sporter die anderhalf procent van zijn lichaamsgewicht door vochtverlies kwijtraakt, levert daardoor zes procent van zijn 1RM in. Nadat de vochtbalans van het lichaam is verstoord, heeft het lichaam enkele uren nodig om de situatie te normaliseren. Wie optimaal wil presteren, kan beter niet op zijn dorstgevoel vertrouwen, omdat het dorstgevoel bij de mens onbetrouwbaar is. Een uur voor de training een halve liter water drinken zal in veel gevallen de kwaliteit van de training verbeteren. Wie langer dan een uur traint, kan het beste elk kwartier een kop of een glas water drinken om uitdroging te voorkomen. Meer drinken dan het lichaam nodig heeft verbetert het prestatievermogen niet, en brengt in extreme gevallen zelfs de gezondheid in gevaar.
- Bron: knkf (Auteur, Ir. Willem Koert).
- I Can J Appl Physiol. 1999 Apr;24(2):164-72.
- II Comp Biochem Physiol A Mol Integr Physiol. 2001 Apr;128(4):679-90.
- III Int J Sports Med. 1998 Jun;19 Suppl 2:S108-10.
- IV J Appl Physiol. 1998 Jun;84(6):1889-94.
- V Neurosci Behav Physiol. 2001 May-Jun;31(3):327-32.
- VI Clin Hemorheol Microcirc. 2000;22(4):277-86
- VII Med Sci Sports. 1978 Summer;10(2):119-24.
- VIII Int J Sports Med. 1987 Aug;8(4):281-5.
- IX Med Sci Sports Exerc. 1998 Feb;30(2):284-8.
- X J Strength Cond Res. 2001 Feb;15(1):102-8.
- XI Am J Clin Nutr. 2000 Aug;72(2 Suppl):564S-72S.
- XII Eur J Clin Nutr. 2003 Dec;57 Suppl 2:S19-23.
- XIII Nutrition. 2004 Jul-Aug;20(7-8):651-6.
- XIV Am J Clin Nutr. 2000 Aug;72(2 Suppl):564S-72S.
- XV N Engl J Med. 2005 Apr 14;352(15):1516-8.
- XVI Int J Sports Med. 1996 Feb;17(2):85-91.
- XVII Ann Intern Med. 2000 May 2;132(9):711-4.
[pf-vega]
